/بناهای تاریخی ایرانی در عرصه شناخت/
خانه حسن پور اراک بنایی قاجاری با معماری درون‌گرا
خانه حسن پور اراک بنایی قاجاری با معماری درون‌گرا است که با توجه به آنچه که در پیشانی نمای ضلع شمالی بنا نوشته شده ، در دوره احمد شاه قاجار احداث شده است .

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی صابتا، با توجه به بررسی‌ها و تحقیقات صورت گرفته احداث خانه مذکور را به حاج علی مشیری ، از تاجران و بازرگانان فرش در سلطان آباد (اراک امروزی) نسبت می‌دهند. این بنا در ابتدا به عنوان محل شرکت فرش و بعدها به عنوان مدرسه‌ای با نام مدرسه مجیدی به محل تعلیم و تربیت اختصاص یافته‌است. مرحوم جواد حسن‌پور آخرین مالک بنای مورد بحث بوده که از آن به عنوان خانه مسکونی استفاده نموده است .

این خانه در بافت تاریخی اراک ومجموعه بازار در گذر سپهداری به فاصله 5 متری از گذر اصلی مجموعه بازار واقع شده به طوری‌که از منزل مذکور می‌توان به قدیمی‌ترین مدرسه و مسجد شهر یعنی مدرسه سپهداری و نیز به قدیمی‌ترین حمام به نام حمام چهار سوق و سایر نقاط بازار مانند قدیمی‌ترین بانک)بانک ملی (دسترسی پیدا‌کرد .

در ساخت این بنا دو دوره جداگانه دیده می‌شود. ضلع جنوبی آن متعلق به دوره قاجار و ضلع شمالی آن مربوط به سال‌های 1332 هجری قمری است اين خانه تاريخي دو طبقه در زمان احمد شاه قاجار با معماري بسيار زيبا بنا شده است .

این اثر تاریخی همچون بناهای اولیه مسکونی شهر بنایی است درون‌گرا با یک حیاط مرکزی و در سه جهت شرق، غرب و شمال دارای اتاق‌هایی است که به سمت حیاط گشوده می‌شوند. این بنا در زمینی به مساحت 600 متر مربع در دو طبقه احداث شده طبقه هم‌کف شامل اتاق‌های زمستان‌نشین، آشپزخانه، انبارهای آذوقه و ورودی اصلی بنا است و طبقه اول شامل اتاق‌های شاه‌نشین و تابستان‌نشین است. سازه اصلی بنا از خشت تشکیل شده و پی‌ها را به وسیله سنگهای بزرگ و دوغاب گل - آهک ساخته‌اند. نماسازی بنا با استفاده از آجر انجام پذیرفته و عمده تزئینات بنا را تزئینات کاشیکاری وآجرکاری تشکیل می‌دهد.

بنا از سه سوی غرب، شرق و شمال دارای قسمت شبستان و اعیان نشین می‌باشد اما از طرف جنوب فاقد متحدثات است. در قسمت شبستان‌ها اطاقهای مسکونی، آشپزخانه، انبار، دستشویی و نانواخانه واقع شده و در آشپزخانه و انبار جایگاههایی مخصوص ذخیره انواع مواد غذایی وجود دارد. سراسر قسمت اعیان‌نشین از طریق دربها و گذرگاهها به یکدیگر راه دارند کف حیاط حدود 5/1 متر از کف خیابان پایین‌تر بوده و اتاقها نور لازم را از حیاط می‌گیرند.

مصالح به کار رفته در این ساختمان از سنگ آهک، آجر، خشت، گل و چوب تشکیل شده و تمامی نمای‌بیرونی ساختمان با آجر کاشی و اشکال اسلیمی آجری تزئین شده است از این بنا به طور عمده برای سکونت استفاده شده و در بخش شاه‌نشین اتاق‌های بزرگ یا در و پنجره‌های مناسب به راحتی نور کافی را به داخل هدایت می‌کنند. جهت خارج کردن دوده و آلودگی هوای داخل ناشی از چراغ‌های نفتی و غیره، در بام‌بنا راه‌های خارج به طرف پشت‌بام در نظر گرفته شده که به آنها (موش رو) گویندو عاملی برای تنفس و رفع رطوبت هم محسوب می‌شده‌اند.



1396/6/12

کلید واژه:خانه حسن پور اراک، صندوق احیاء بناهای تاریخی