/یادداشت اختصاصی/
ارزش حفظ و احیای میراث فرهنگی کشور
حمید ضرغام بروجنی** حفاظت و احیای میراث فرهنگی دارای ارزش های متعدد: فرهنگی، زیباشناسی، آموزشی، زیست محیطی، اجتماعی، تاریخی و . . . است. اخیرا علاوه بر این ارزش ها، ارزش اقتصادی حفاظت از میراث، نیز برجسته شده است.

سال ها این جزء ارزشمند، به اندازه کافی و به اندازه اهمیت اساسی منابع تاریخی، مورد توجه جدی قرار نگرفته بود. حتی امروزه هم در زمینه حفاظت از میراث، افرادی وجود دارند که حفاظت از میراث تاریخی را از نظر اقتصادی به عنوان تخریب و توهین به ویژگی های ماورائی می دانند و اهمیت احیای کیفیت این یادمان های بشری را غیر قابل اندازه گیری دانسته، منع می کنند .

در بلند مدت، احتمالا این عده درست می گویند. در بلندمدت، تأثیر اقتصادی حفظ و احیای میراث، از اثرات: آموزشی، زیست محیطی، فرهنگی، زیبا شناختی و اجتماعی آن کمتر اهمیت دارد. در دراز مدت، هیچ یک از ما برای تعداد مشاغل ایجاد شده یا درآمدهائی که از میراث احیا شده تحصیل می شود، اهمیت خاصی قایل نیستیم. در بلند مدت، ارزش های دیگر حفاظت از میراث مهم تر از ارزش اقتصادی آنها است. اما همانطور که جان مینارد کینز، اقتصاددان بریتانیایی، گفته:«در دراز مدت هیچیک از ما زنده نیستیم

با این حال، در کوتاه مدت، بسیاری از کسانی که بیشترین تأثیر را در مورد تصمیم سازی برای منابع مالی ملی دارند، (صاحبان املاک، بانکداران، سرمایه گذاران، . . .) از جنبه های اقتصادی حفاظت و احیای ساختمان های میراث حمایت می کنند. بهر حال، اغلب، تاثیر اقتصادی این بناهاست که تصمیم گیرندگان را به عنوان موافقین حفاظت از میراث، راغب می کند نه دلایل مهم دیگر. به همین جهت بسیاری از سازمان های مرتبط با حفاظت از میراث، پیش از هر نوع تصمیم گیری، پرونده اقتصادی آن ها را بررسی می کنند .

در دهه گذشته، در زمینه اثرات اقتصادی حفظ و احیای میراث فرهنگی، مطالعات زیادی انجام شده و در نتیجه پنج ملاک عمده برای اندازه گیری تاثیرات اقتصادی حفاظت از میراث( بناها، محوطه ها و بافت های تاریخی) شناسایی شده اند: 1) شغل و درآمد خانوار 2)بازسازی بافت تاریخی شهر 3) گردشگری میراث 4) ارزش دارائی ها و 5) حمایت از کسب و کارهای کوچک

در مورد شغل و درآمد خانوار- برای اکثر متخصصان توسعه اقتصادی، ایجاد شغل و افزایش درآمد خانوار های محلی از اولویت های اصلی است. بازسازی ساختمان های تاریخی در این زمینه دارای نقش بسیار پر رنگ است. در اقتصاد های توسعه یافته، بسیاری از اقتصاددانان سیاستمداران معتقدند در زمان رکود اقتصادی، دولت ها برای ایجاد اشتغال از این طریق، مجبور به استفاده از بودجه خدمات عمومی می شوند، در حالیکه در سراسر جهان، یکی از شیوه های مورد علاقه سیاستمداران(در چنین شرایطی) ساخت بزرگراه است .

توسعه اقتصادی، در تحلیل نهایی مربوط به اشتغال است و حفظ و احیای میراث نه تنها فرصت های شغلی فراهم می کند، بلکه به جهت تأثیری که بر گردشگری دارد، شغل های خوب زیادی را فراهم می کند .

دومین تأثیر حفاظت و احیای میراث، بازسازی بافت های تاریخی شهر ها است. اساساً تجدید فعالیت ناحیه مرکزی شهر ها(بافت سنتی شهر) یکی از مواردی است که در دستور کار تصمیم گیران شهری قرار گرفته است. به طوری که یافتن موردی که از حفاظت و احیای میراث، موفقیتی بدست نیامده باشد، سخت است. در مقابل، نمونه های بسیاری از شکست های بسیار گران قیمت تخریب ساختمان های تاریخی( به عنوان یک عنصر اصلی شکست) قابل ارائه اند.به طور کلی می توان گفت احیای میراث فرهنگی و بازسازی بافت های تاریخی، باعث افزایش رفاه اقتصادی، بدون نیاز به توسعه جدید در مقیاس وسیع شده است .

مقوله بعدی، گردشگری میراث است. مقایسه این نوع گردشگری با دیگر الگوهای گردشگری نشان می دهد: بازدید کنندگان میراث، اقامتی طولانی تر دارند . دو برابر دیگر گردشگران از مکان های مختلف، بازدید می کنند. یک مطالعه نشان می دهد این گردشگران 5/2 برابر بیشتر از گردشگران دیگر هزینه می کنند این امر مختص کشور ما نیست؛ در سراسر جهان، هر جا که گردشگری میراث مورد ارزیابی قرار گرفته است. این گرایش اساسی مشاهده می شود. یعنی بازدید کنندگان میراث، اقامت طولانی تری دارند، متوسط هزینه کرد روزانه آنان بیشتر است و در نتیجه، به طور قابل توجهی اثر اقتصادی بیشتری دارند .

یکی دیگر از موضوعاتی که بیشتر مورد مطالعه قرار گرفته است، تأثیر حفاظت و احیای محوطه ها و ساختمان های تاریخی بر ارزش املاک است. رایج ترین نتیجه بدست آمده آنست که ساختمان های تاریخی حفاظت شده در مقایسه با بازار محلی، ارزشمند تر از ساختمان مشابه هستند ودر بترین حالت، خانه های تاریخی با نرخی معادل با کل بازار محلی ارزایبی می شوند .

سهم قابل توجهی از حفاظت و احیای ساختمان های تاریخی نقش آن ها به عنوان پشتیبانی کننده های طبیعی کسب و کار های کوچک است. بیش از 75 درصد از شغل های جدید در بخش گردشگری توسط بنگاه های که حدود 20 نفر را در استخدام دارند اداره می شوند( این نسبت، تقریبا مشابه اروپا است). یکی از هزینه هایی که شرکت های گردشگری کوچک می توانند کنترل کنند، اجاره است. در اقتصاد محلی، نقش مهم ساختمان های قدیمی، مقرون به صرفه بودن اجاره آن ها است. به این ترتیب ساختمان های تاریخی( بدون هیچ نوع یارانه ای) تبدیل به دستگاه های طبیعی رشد بنگاه های کوچک می شوند .

جهانی شدگی نیز حفظ و و احیای بناها و محوطه های تاریخی را پر اهمیت تر ساخته است. آنچنان که استاد دانشگاه ملی سنگاپور می گوید«. . . جهانی شدن، حفاظت از میراث را به عنوان یک ضرورت رو به رشد برای حفظ گذشته و رشد اقتصادی و تقویت هویت فرهنگی ملی افزایش داده است »

در دوران کنونی( قرن بیست و یکم)، تصمیم اصولی برای تخصیص منابع بین حفاظت تاریخی و یا توسعه اقتصادی، کاملا آشکار است. بهره گیری از محیط ساخته شده تاریخی شهر برای برآورده ساختن نیاز های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهروندان عاقلانه ترین تصمیم میسر در این ارتباط است .

عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی**



1396/8/21

کلید واژه: