به گزارش روابط عمومی صندوق توسعه و احیا، نشست «بازنگری سند احیا» سهشنبه ۵ اسفندماه ۱۴۰۴ با حضور جمعی از استادان و متخصصان حوزه مرمت در عمارت مسعودیه برگزار شد. این نشست با هدف هماندیشی درباره بهروزرسانی سندی راهبردی برگزار شد که از سال ۱۳۸۸ مبنای اقدامات صندوق در حوزه احیا و بهرهبرداری از بناهای تاریخی بوده است.
در این نشست سیدمصطفی موسوی، عضو هیئتمدیره صندوق توسعه و احیا، حسین راعی، استادیار دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت، سیدهادی رضوی، مدیر اسبق فنی و اجرایی صندوق توسعه و احیا، ساشا ریاحیمقدم، عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان، سجاد موذن استادیار، دانشگاه علم و صنعت، هادی صفاییپور و کیوان جورابچی از اعضای هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، عیسی اسفنجاریکناری، استادیار دانشگاه هنر اصفهان و نواب نورعلیوند، دبیر و عضو شورای فنی صندوق توسعه و احیا حضور داشتند.
ضرورت تعیین تکلیف سند؛ اصلاح یا تدوین دستورالعمل جدید؟
در ابتدای نشست، نواب نورعلیوند با اشاره به اینکه «سند احیا» تنها سند بالادستی مدون در این حوزه است، اظهار کرد: این سند تاکنون سه بار ویرایش شده اما همچنان با چالشهایی روبهروست. وی افزود: اکنون باید تصمیم بگیریم که آیا سند موجود با اصلاحات تکمیلی ادامه یابد یا در کنار آن، دستورالعملهای اجرایی دقیقتری برای حوزه مرمت و احیا تدوین شود تا از بروز تفسیرهای سلیقهای جلوگیری شود.
وی تأکید کرد هدف این جلسه رسیدن به یک «چارچوب اقدام» روشن است؛ چارچوبی که بتواند مرز وظایف، اختیارات و مسئولیتها را مشخص کند.
تأکید بر تعیین جهتگیری صندوق
سیدهادی رضوی با تأکید بر اینکه نباید از کنار واژگان سند به سادگی عبور کرد، اظهار داشت: مسئله صرفاً بازنگری متن نیست، بلکه باید روشن شود صندوق توسعه و احیا در حوزه بناهای تحت اختیار خود دقیقاً به چه سمت و سویی حرکت میکند.
وی افزود: لازم است آسیبشناسی دقیقی از تجربههای گذشته انجام شود تا مشخص شود در کدام مسیرها موفق بودهایم و در کدام حوزهها با چالش روبهرو شدهایم.
سند بالادستی یا ابزار اجرایی؟
حسین راعی با اشاره به تغییر ماهیت صندوق نسبت به دهه ۸۰ گفت: این سند در زمان خود پیشرو بوده، اما امروز دیگر کارکرد عملیاتی ندارد. وی سه نقطه قوت سند را «غنای نظری واژگان»، «جامعیت موضوعی» و «مشروعیت نهادی» عنوان کرد و افزود در کنار حفظ این نقاط قوت، باید واژگان و مفاهیم روزآمد نیز به آن افزوده شود.
وی سه نقطه قوت اصلی سند را «غنای نظری واژگان»، «جامعیت موضوعی» و «مشروعیت نهادی» عنوان کرد و افزود: در عین حفظ این نقاط قوت، باید مفاهیم جدید حوزه مدیریت میراث، مشارکت بخش خصوصی و رویکردهای اقتصادی به آن افزوده شود.
لزوم تعریف مخاطب و تدوین چکلیست عملیاتی
عیسی اسفنجاریکناری با تأکید بر ضرورت مشخص شدن هدف بازنگری، گفت: باید روشن شود مخاطب این سند چه کسانی هستند. اگر قرار است سند برای متخصصان باشد یک رویکرد میطلبد و اگر برای مدیران و حتی افراد غیرمتخصص است، باید جنبه عملیاتی و اجرایی آن تقویت شود. وی پیشنهاد داد سندی عملیاتی در قالب چکلیست یا دستورالعمل در ذیل سند بالادستی تدوین شود.
وی پیشنهاد کرد در کنار سند بالادستی، یک سند عملیاتی در قالب چکلیست یا شیوهنامه اجرایی تدوین شود تا مسیر اجرا شفافتر شود و امکان ارزیابی عملکرد پروژهها فراهم آید.
تمرکز بر تجربههای موفق و ناموفق
ساشا ریاحیمقدم با اشاره به پیشرو بودن سند در زمان تدوین، گفت: با توجه به تجربه حدود ۲۰ ساله صندوق، اکنون نیازمند بازنگری جدی هستیم. وی تأکید کرد سند فعلی ماهیت بالادستی دارد و مسئله اجرایی را حل نمیکند؛ بنابراین باید با بررسی پروژههای موفق و ناموفق صندوق و همچنین نمونههای موفق بیرون از صندوق، مسیرهای کارآمد استخراج و مبنای دستورالعملهای جدید قرار گیرد.
وی تصریح کرد: سند فعلی یک چارچوب نظری است و مسئله اجرایی را حل نمیکند؛ بنابراین باید بر اساس اقتضائات امروز صندوق و چالشهای واقعی آن، دستورالعملهای کاربردی تدوین شود.
بازخوانی مفاهیم بنیادین و نگاه عمیقتر
سجاد موذن با تأکید بر ضرورت نگاه عمیقتر به مفاهیم، اظهار داشت: سالها از برخی واژگان استفاده کردهایم بیآنکه به عمق معنایی آنها توجه کنیم. وی بر بهرهگیری از ظرفیتهای اندیشه و میراث معماری ایرانی در تدوین سند جدید تأکید کرد و خواستار تعیین مأموریت مشخص و واگذاری مسئولیت تدوین به یک تیم تخصصی شد.
ضرورت شکلگیری نظام حقوقی و فنی منسجم
هادی صفاییپور با طرح این پرسش که مسئله اصلی جلسه «بهروزرسانی سند» است یا «کارآمدسازی صندوق»، تأکید کرد: اگر هدف حفاظت و احیای بناهای تاریخی است، تنها یک سند کافی نیست و باید مجموعهای از مقررات، مصوبات و سازوکارهای حقوقی، مالی و فنی در قالب یک نظام منسجم دیده شود.
به گفته وی، حوزه مرمت دارای ابعاد حقوقی، مالی، فنی، نهادی و حتی اجتماعی است و همه این ابعاد باید در قالب یک نظام منسجم دیده شود تا امکان اجرای هماهنگ و پایدار فراهم آید.
نقد ساختاری سند موجود
کیوان جورابچی نیز با بیان اینکه مشکل صرفاً در قانون نیست بلکه در نحوه اجرای آن است، اظهار داشت: سند فعلی از نظر سطحبندی دچار ناهماهنگی است؛ برخی بخشها کلان و برخی کاملاً جزئی و اجرایی هستند و همین مسئله مانع از تبدیل شدن آن به یک سند بالادستی منسجم یا دستورالعمل اجرایی کارآمد شده است.
وی تأکید کرد اجرای دقیق و بدون تفسیر سلیقهای قوانین میتواند بسیاری از مشکلات را کاهش دهد.
پیشنهاد تشکیل کمیته تخصصی
در جمعبندی این نشست، استادان و صاحبنظران بر تشکیل کمیتهای متشکل از معماران مرمت، متخصصان حوزه سیاستگذاری، اقتصاد و حقوق تأکید کردند تا ضمن گردآوری اسناد مرتبط از جمله اسناد شهرداریها، سازمان برنامه و سایر نهادهای ذیربط، پیشنویس جدید سند را تدوین و برای تصویب به شورای صندوق ارائه کنند.
حاضران در این نشست تأکید کردند احیای بناهای تاریخی موضوعی میانرشتهای است و اگرچه محوریت علمی آن با معماران و متخصصان مرمت است، اما ابعاد حقوقی، اقتصادی و نهادی نیز باید بهصورت منسجم در سند جدید دیده شود.
